Bóng Hình Hạnh Phúc
Tựa đề bài giảng là Bóng Hình Hạnh Phúc theo sách Truyền Đạo 3:1-14. Hạnh phúc là tấm hình chúng ta có thể treo lên trong nhà hay là cái bóng mà tìm hoài không gặp nắm hoài vẫn không bắt được?
Hai bài nhạc nổi tiếng nhất của Văn Cao, người nhạc sĩ tài ba và nổi tiếng của nền âm nhạc Việt Nam thế kỷ qua, là “Suối mơ” và “Thiên thai”. Cả hai bài nhạc đều tả về một khung cảnh vô cùng lý tưởng, xinh đẹp, lãng mạng, thơ mộng nhưng hoàn toàn tưởng tượng. Bài Suối Mơ có lời: “Suối mơ bên rừng thu vắng, giòng nước trôi lững lờ ngoài nắng… Từng hẹn mùa xưa cùng xây nhà bên suối. Nghe suối róc rách trôi hoa lừng hương gió ngát, đàn nai đùa trong khóm lá vàng tươi”.
Văn Cao viết về một dòng suối vắng vẻ với giòng nước trong không chút bẩn đục chảy êm đềm, với hoa thơm, cỏ dại, với những con nai ngơ ngát soi mình uống nước. Còn gì hơn là ước hẹn cùng người mình yêu xây nhà cạnh bên giòng suối mơ huyền đó. Rồi hơn cả suối mơ là thiên thai, hay khung cảnh bồng lai chưa ai trong chúng ta có diễm phúc nhìn thấy ngoại trừ Lưu Nguyễn may mắn đi lạc đến.
Nghe hai bài nhạc này chúng ta có thể thả hồn mình về một khoảng trời mơ mộng, tưởng tượng nào đó, thoát ly khỏi cuộc sống cực nhọc, với thực tế đều đặn hằng ngày.Chúng ta yêu thích âm nhạc, phim ảnh cũng chính bởi lý do này: để giải trí, để ước mơ, hy vọng, và cũng để thoát ly. Tất cả chúng ta đều có những mơ ước, những khát vọng thầm kín tìm đến một suối mơ hay thiên thai nào đó. Tại sao? Bởi vì trong sâu kín nhất của tâm hồn, mọi người đều khao khát tìm được hạnh phúc cho đời sống nhưng biết rằng hạnh phúc trên đời này là một hình bóng thấy đó mất đó, tưởng như nắm được rồi nhưng lại vuột tay đi. Vì vậy mọi người đều muốn tìm đến dòng suối mơ, đến cảnh thiên thai
Dòng suối mơ hay cảnh thiên thai của qv trong năm 2019 là gì? Có thể là ước mơ về những chuyến đi xa đến một thắng cảnh, danh lam nổi tiếng hay một bờ biển ấm áp nơi họ có thể nằm dài trên võng không phải lo lắng gì đến công việc; tránh xa những phiền rỗi, bận rộn không ngừng của đời sống tất bật hằng ngày. Hay là khao khát được thay đổi: thay đổi gì không gì cần biết chỉ cần thoát khỏi hoàn cảnh hiện tại, công việc hiện tại, gia đình hiện tại là đủ rồi.
Nhưng thường thì mộng tưởng, mơ ước về những chuyến đi xa, những thay đổi đó luôn đẹp trong dự tính hơn là thực tế. Khi được rồi thì thực tế thì lại không như mình nghĩ! Rồi chúng ta tự an ủi mình: Ít ra nó cũng làm giảm bớt sự tẻ nhạt, trống vắng, làm bớt đi cơn đau của cuộc sống hiện tại!
Tôi không biết có mấy ai thỏa lòng với những gì mình có? Khi còn trẻ, chúng ta mong được lớn nhanh để làm người lớn. Khi lớn tuổi lại mong được trẻ lại. Có ít của chỉ mong được khá giả. Nhưng khi giàu có lại mong thêm chút nữa. Sống trong xứ nóng nực, chúng ta mơ đến những ngọn núi cao phủ tuyết trắng xóa. Người sống trong vùng núi cao, nơi xứ lạnh lẽo lại mơ về những chân trời xa nơi sóng biển vỗ vào bờ đá, chim hải âu bay lượn trên bầu trời xanh, đậu trên bờ cát trắng. Khi ở nhà mong được đi xa nhưng vài ngày trong cuộc hành trình lại mong được trở về căn nhà yên ấm.
Dường như tất cả chúng ta đều nghĩ rằng hạnh phúc, sự vui thoả, sung sướng ở đâu đó bên ngoài hoàn cảnh sống hiện tại. Thoả lòng không phải với hoàn cảnh, đời sống trong thì hiện tại. Nhưng khi đã nắm bắt được điều mơ ước, thì một điều lạ xảy ra: với thời gian rồi sự vui thích, hả hê lúc đầu dần dà trở nên nhàm chán. Rồi chúng ta lại tiếp tục mơ đến những chuyến đi xa, những cuộc thoát ly mới. Khát vọng như nước biển mặn, uống vào chỉ làm cho khát thêm.
Nữ tài tử rất nổi tiếng, được xem là một trong vài người phụ nữ đẹp nhất thế giới tên Angelina Jolie, trong 1 cuộc phỏng vấn nói như sau: Tôi luôn luôn cảm thấy hụt hẳng (mất quân bình, thăng bằng). Tôi nhớ một trong những khoảng thời gian khó khăn nhất trong đời tôi là sau khi tôi đã đạt được sự thành công, giàu sang và đang yêu đương. Tôi nghĩ tôi có tất cả mọi thứ mà người khác nói với tôi rằng đây là những điều sẽ làm cho tôi hạnh phúc. Nhưng tôi lại không hạnh phúc
TRUYỀN ĐẠO – CHỈ THẤY BÓNG HẠNH PHÚC
Cuộc chạy tìm hạnh phúc không phải là hiện tượng của xã hội ngày nay, dù tại HK hay VN, nhưng là của mọi thế hệ từ xưa đến nay. KT ghi lại về một cuộc hành trình đi tìm hạnh phúc, ý nghĩa, mục đích cho cuộc sống của một vị vua thông minh, khôn ngoan, giàu có, uy quyền bật nhất là S. trong 1 sách CU tên Truyền Đạo. [Một số học giả ngày nay không nghĩ S. là tác giả của TĐ nhưng điều này không ảnh hưởng gì đến bài giảng]
Sô-lô-môn không phải là nhạc sĩ nghèo khó như Văn Cao nhưng là vua của một nước, có tiền của, uy quyền, thời gian và điều kiện để theo đuổi mọi khát vọng trong đời sống, để tìm hạnh phúc. Không phải chỉ trong trí tưởng tượng qua những giòng nhạc nhưng thực sự sống. Không phải chỉ giới hạn bởi khả năng tài chánh, bởi công việc, gia đình, bởi những ràng buộc của đời sống. Nhưng toàn quyền tự do để sống, làm theo ý thích của mình, không khuôn khổ, không kềm hãm. Vua đã theo đuổi tất cả khát vọng. Hễ ham thích thì thực hiện, ước ao thì theo đuổi.
Một điều quan trọng trong quyển hồi ký này là nhân sinh quan hay quan niệm sống được ghi lại theo khía cạnh, góc độ của một cuộc sống "dưới trời", hay "dưới ánh mặt trời". Đây là một quan niệm hoàn toàn khác biệt với các sách khác trong Kinh Thánh viết về cuộc sống vĩnh cữu trên trời. Trong 12 đoạn ngắn của hồi ký, tác giả lập đi lập lại câu dưới trời hay dưới ánh mặt trời trên 30 lần. Quan điểm này hoàn toàn thích hợp với xã hội ngày nay vì cuộc sống hiện tại dưới trời này thực tế hơn, quan trọng hơn cuộc sống trên trời mông lung trong tương lai.
Qv hỏi Sô-lô-môn đã làm gì trong cuộc hành trình tìm hạnh phúc cho cuộc sống dưới ánh mặt trời này? Phần đầu của quyển hồi ký ghi lại về một khoảng đời yêu cuồng sống vội, hưởng thụ như chỉ có hôm nay, không cần biết đến ngày mai. Sô-lô-môn viết: "Này! Hãy thử điều vui sướng và nếm sự khoái lạc... Ta nghĩ trong lòng rằng phải uống rượu để cho thân mình vui sướng... Ta cất nhà cho mình, trồng vườn nho cho mình, lập cho mình vườn cây trái và vườn hoa, và trồng cây trái đủ thứ ở đó; ta đào hồ chứa nước đặng tưới rừng, là nơi cây cối lớn lên. Ta mua những tôi trai tớ gái, lại có nhiều đầy tớ sanh ra trong nhà ta... Ta lo sắm cho mình những con hát trai và gái, cùng sự khoái lạc của con trai loài người, tức là nhiều vợ và hầu" (TĐ 2:1,3,4-8).
Nghe thật hấp dẫn nhưng cũng thật quen thuộc. Đây cũng là ước vọng thầm kín của bao nhiêu người cho cuộc sống dưới trời này! Thử điều vui sướng, nếm sự khoái lạc, uống rượu, cất nhà, trồng vườn cây, vườn hoa, lập hồ nước, có người hát trai và gái, có năm thê bảy thiếp! Vậy đó mà rồi Sô-lô-môn cũng thở dài "Kìa, mọi điều đó là sự hư không và theo luồng gió thổi, chẳng có lợi ích gì hết dưới mặt trời".
Khoái lạc, thụ hưởng không thoả mãn, Sô-lô-môn lại quây sang triết lý để tự an ủi mình chẳng qua con người không khác mấy với loài thú vật: "Ta lại nói trong lòng rằng: Phải như vậy, bởi vì Đức Chúa Trời muốn thử thách con loài người, và chỉ cho chúng biết rằng họ không hơn gì loài thú. Vì việc xảy đến cho con loài người làm sao, thì xảy đến cho loài thú cũng vậy; sự xảy đến cho hai loài giống hẳn với nhau. Sự chết của loài này cũng như sự chết của loài kia; hai loài đều thở một thứ hơi, loài người chẳng hơn gì loài thú; vì thảy đều hư không. Tất cả đều qui vào một chỗ; cả thảy do bụi đất mà ra, cả thảy sẽ trở về bụi đất" (3:17-19)
Quan niệm sống này của Sô-lô-môn: thú và người, người và thú có khác gì nhau cũng phản ánh trong chủ nghĩa hiện sinh hôm nay. Khiến cho người ta càng thêm cuồng quẫn, bi quan trước thực tế.
Hưởng thụ, rồi triết lý cũng không thoả mãn, không tìm được hạnh phúc. Vậy có phải câu trả lời ở trong việc tranh đấu cho nhân quyền, cho bình đẳng, trong các hoạt động xã hội? "Ta lại còn thấy dưới mặt trời, trong nơi công đàng có sự gian ác, và tại chốn công bình có sự bất nghĩa... Ta xây lại, xem xét mọi sự hà hiếp làm ra ở dưới mặt trời; kìa, nước mắt của kẻ bị hà hiếp; song không ai an ủi họ! Kẻ hà hiếp có quyền phép, song không ai an ủi cho kẻ bị hà hiếp!" (TĐ 3:16; 4:1)
Nhưng tìm được sự công bình thật sự cho cuộc sống dưới trời này như mò kim đáy biển. Đến nỗi Sô-lô-môn cay đắng thốt ra những lời mà nhiều người chúng ta suy nghĩ nhưng không dám tỏ bày: "Vậy, ta khen những kẻ chết đã lâu rồi là sướng hơn kẻ còn sống; còn kẻ chưa được sanh ra, chưa thấy những gian ác làm ra dưới mặt trời, ta cho là có phước hơn hai đằng kia" (TĐ 4:2-3) .
Còn rất nhiều điều khác Sô-lô-môn đã tìm, đã thử như tích lũy sự giàu có, của cải, danh tiếng, tìm vui trong công việc. Nhưng rồi như uống nhằm nước biển mặn, cuối cùng cơn khát càng tăng thêm. Hạnh phúc của cuộc sống dưới trời này theo cách thức, sự hiểu biết, quan niệm dưới trời cũng chỉ như phù hoa, ảo ảnh.
Tờ báo Time có một số báo tựa là The Science of Happiness (Khoa Học về Hạnh Phúc). Một bài viết trong số này tựa là What Makes Us Happy (Điều gì làm cho chúng ta hạnh phúc) có những kết luận làm rất nhiều đọc giả ngạc nhiên. Nhưng kết luận này đã được vua S. khám phá hơn 2000 năm trước đây. Lấy sự giàu có và tất cả những điều tuyệt vời tiền có thể mua được. Nghiên cứu cho biết một khi nhu cầu căn bản được đáp ứng thì có thêm tiền không thêm hạnh phúc bao nhiêu. Còn học thức? Xin lỗi cha mẹ! Cả học thức lẫn số IQ cao không lót đường cho hạnh phúc. Tuổi trẻ? Lại không. Sự thật là người lớn tuổi thường thỏa lòng với đời sống họ hơn là người trẻ tuổi… Về phía tích cực: đức tin trong tôn giáo dường như thật sự phấn hưng tinh thần, dù khó biết nguyên nhân chính là về phần Đức Chúa Trời hay vì cộng đồng cùng đức tin.
Take wealth for instance and all the delightful things that money can buy. Research has shown that once your basic needs are met additional income does little to raise your sense of satisfaction. A good education. Sorry mom and dad. Neither education nor for that matter a high IQ pave the way to happiness. Youth. No again. In fact older people are more consistently satisfied with their lives than the young... On the positive side, religious faith seems to genuinely lift the spirit, though it's tough to tell whether it's the God part or the community aspect that does the heavy lifting.
Một bài viết khác trong số đó có tựa là Sự Thật về Tiền (The real truth about money) có những lời sau: Bệnh trầm cảm từ 3 đến 10 lần hơn hôm nay so với hai thế hệ trước. Tiền rủng rỉnh trong bóp và túi hơn bao giờ hết nhưng căn bản là chúng ta vẫn không hạnh phúc hơn. Trái lại nhiều tiền có thể đưa đến trầm cảm.
If you made a graph of American life since the end of World War II every line concerning money and the things money can buy would soar upward. But if you made a chart of American happiness since the end of World War II the lines would be as flat as a marble tabletop. Clinical depression is 3 to 10 times as common today than two generations ago. Money jangles in our wallets and purses as never before but we are basically no happier for it. In fact more money can leads to depression1
Dù cuộc hành trình tìm hạnh phúc của Sô-lô-môn thật ly kỳ, hấp dẫn nhưng kết quả của nó không làm cho vua thêm vui thoả, hạnh phúc. Trái lại vua trở nên thất vọng, chán ngán. Một chữ có thể tả rõ tâm trạng của vua là sự trống vắng. Để giải thích rõ cho đọc giả rằng hồi ký được viết theo quan điểm của cuộc sống hiện tại trên đất này, vua dùng từ dưới trời hay dưới ánh mặt trời. Để bày tỏ nỗi thất vọng, trống vắng, vua dùng hai từ "hư không" hay "hư ảo, phù hoa" (28 lần).
Ngay lời mở đầu của sách đã viết "Hư không của sự hư không, hư không của sự hư không, thảy đều hư không". Dịch rõ nghĩa hơn là "Mọi việc trên đời đều vô nghĩa! Mọi sự đều hư ảo, phù hoa!" S. than thở: Đoạn ta xem xét các công việc tay mình đã làm, và sự lao khổ mình đã chịu để làm nó; kìa, mọi điều đó là sự hư không và theo luồng gió thổi, chẳng có ích lợi gì hết dưới mặt trời. (2:11)
Đến nỗi S. viết: Vậy, ta ghét đời sống, vì mọi việc làm ra dưới mặt trời là cực nhọc cho ta, thảy đều hư không, theo luồng gió thổi. 18 Ta cũng ghét mọi công lao ta đã làm ở dưới mặt trời, vì phải để lại cho người sau mình. 19 Vả, ai biết rằng người ấy sẽ khôn ngoan hay là ngu dại? Dầu thế nào, hắn sẽ cai quản mọi việc ta đã lấy sự lao khổ và khôn ngoan mà làm ở dưới mặt trời. Điều đó cũng là hư không. 20 Bởi cớ ấy ta trở lòng thất vọng về mọi công việc ta đã lao khổ mà làm ở dưới mặt trời. (2:17-20)
Sô-lô-môn không hề nhìn lên trên trời để tìm sự động viên, yên ủi hay ý nghĩa cho đời sống mà chỉ chú tâm hoàn toàn 100% vào cuộc sống dưới trời. Ghi lại trong quyển hồi ký là nổ lực của một người có tất cả, được tất cả từ sắc diện, trí tuệ, đến tiền của, chức vị, tự đi tìm hạnh phúc cho cuộc sống dưới trời bằng mọi giá, với mọi cách dưới ánh mặt trời. Thượng Đế, Đức Chúa Trời hoặc không có chỗ, hoặc vắng mặt trong cuộc hành trình đi tìm hạnh phúc này. Như Sô-lô-môn, biết bao người trong chúng ta cũng đã và đang đi tìm hạnh phúc dưới trời theo những phương cách dưới trời để rồi chỉ kinh nghiệm được thất vọng, trống vắng. Khi Thượng Đế vắng mặt khỏi đời sống dưới trời, cuối cùng không có gì thoả mãn.
Có người trở nên như khủng hoảng vào lứa tuổi 30-40 khi một sáng thức dậy thấy đời mình sao trống vắng, khi "nhìn lại mình đời đã sanh rêu!" Người Mỹ gọi là mid-life crisis hay cơn khủng hoảng của tuổi trung niên. Để bớt nhàm chán, họ thay đổi. Có người mua xe sport hai cửa đắt tiền. Có người có mèo mở, cặp với ông này bà nọ. Có người đi viếng thẩm mỹ viện. Mục đích là để tìm một hấp dẫn mới cho đời. Nhưng rồi cũng không thoả mãn, rồi lại thay đổi với những điều mới. Có gì mới mãi trong đời. Chờ một vài tuần, một vài tháng, một vài năm điều mới biến cũ, điều hấp dẫn trước đây nay trở nên nhàm chán. Sự nhàm chán, trống vắng trong cuộc sống dưới trời không giới hạn tuổi tác, địa vị, tài của. Thiếu niên, trung niên, tráng niên, bác sĩ, công nhân, hay làm nail, tất cả đều có lần tự bảo như Sô-lô-môn: "Con người làm lụng khó nhọc suốt đời hưởng được gì?", hay "Cười là điên rồ, vui sướng chẳng đi tới đâu!"
ĐỊNH KỲ CHO MUÔN VẬT
Tuy nhiên S. nhận xét một điều hết sức quan trọng mà có thể là cái chìa khóa để giúp mở cánh cửa hạnh phúc cho chúng ta: 1) Mọi việc dưới trời này đều có kỳ định, có nghĩa là không có gì bảo đảm bền vững chắc chắn trọn đời và chính ĐCT là Đấng thay đổi những định kỳ này cho muôn vật dưới trời; 2) Quan trọng hơn hết là S. ý thức rằng ĐCT đặt để trong sâu kín tâm hồn mỗi người sự đời đời ở nơi lòng loài người (ý niệm về cõi đời đời – BDM), dù vậy không ai hiểu rõ hết được.
Có một người lần đầu tiên về lại Việt sau hơn 12 năm dài xa cách. Trong chuyến về thăm lần đó, gia đình anh gồm mẹ và các anh chị em xum họp đầy đủ. Chỉ hai năm sau đó anh trở về thăm gia đình lần nữa. Lần này mẹ bị bại liệt vì tai biến máu não. Một vài chị em đã định cư nước ngoài, chỉ còn lại vài người tại VN. Gia đình tản lạc, không còn đầy đủ như hai năm trước đây. Rồi ba năm sau anh trở về một lần nữa, cùng vợ và các con. Lần này mẹ đã mất. Đứng trước mộ của người mẹ thân yêu, anh hồi tưởng lại những tiếng cười vui vẻ, những lời hàng huyên tâm sự suốt đêm của mẹ và các anh chị em chỉ mới 5 năm trước đó. Có lời nào diễn tả thích hợp hơn trong hoàn cảnh đó hơn là lời của vua Sô-lô-môn đã viết trong sách Truyền Đạo về thời gian và những kỳ định cho cuộc sống dưới ánh mặt trời này, "Phàm sự gì có thì tiết; mọi việc dưới trời có kỳ định. Có kỳ sanh ra, và có kỳ chết... Có kỳ khóc và có kỳ cười; có kỳ than vãn, có kỳ nhảy múa".
Thời gian hoàn toàn giống nhau cho tất cả mọi người từ khi mặt trời mọc cho đến khi mặt trời lặn, từ đông sang hè. Không ai có nhiều hơn, cũng không ai có ít hơn 24 tiếng mỗi ngày dù người đó là hoa hậu, minh tinh, bác sĩ, luật sư, tỉ phú gia, tổng thống, vua chúa, hay bác học gia tài giỏi xuất chúng hay bình thường như hằng tỉ người trên địa cầu. Mọi người đều hoàn toàn bình đẳng khi nói về số lượng thời gian trong một ngày, một năm cho cuộc sống dưới trời này. Thời gian ấn định tuổi tác con người, mùa màng trong năm. Thời gian ngăn định sự bắt đầu và sự kết thúc của mọi cuộc sống, mọi hoạt động cho cuộc sống dưới ánh mặt trời này. Thời gian cũng thiết lập thì tiết và kỳ định cho muôn loài, muôn vật trên đất. Không ai làm chủ được thời gian cũng không ai thu ngắn hay kéo dài nó lại được.
Khi thời gian trôi qua, một khi giờ phút, năm tháng đã qua đi, thì sẽ biến mất vĩnh viễn, không bao giờ trở lại. Không ai có thể nắm giữ, kéo níu thời gian trở lại. Vương vấn đến mấy rồi năm tháng, rồi ngày vui cũng sẽ qua đi. Quyến luyến thế nào cũng không mua lại được tuổi xuân! Đệ nhất ca sĩ của Anh Quốc tên Sarah Brightman từng trình diễn một bài nhạc với tựa đề "Dust in the wind", có nghĩa là "Bụi trong gió". Bài hát có những lời tôi tạm dịch như sau, "Tôi nhắm mắt mình lại, dù chỉ trong một giây phút và giây phút bay mất. Mọi giấc mơ hiện ra trước mắt tôi trong sự kinh ngạc. Bụi trong gió. Tất cả cũng chỉ là bụi trong gió. Cũng một bài hát cũ. Cũng chỉ là một giọt nước trong đại dương không cùng. Rồi mọi điều chúng ta làm đều sẽ đổ nát cho dù có từ chối để nhìn xem. Bụi trong gió. Tất cả cũng chỉ là bụi trong gió. Đừng nắm giữ. Không có gì tồn tại đời đời ngoài trời và đất. Thời gian vụt khỏi tay và mọi tiền của đều không mua thêm được một giây phút. Bụi trong gió. Tất cả cũng chỉ là bụi trong gió". Có bao giờ qv cảm thấy thời gian vụt khỏi tay mình rồi như bụi trong gió bay đi không tìm lại được như lời của bài hát?
Khởi đầu của đoạn 3, vua viết về những thời gian, về thì tiết, định kỳ cho muôn vật, cho mọi việc trong cuộc sống dưới ánh mặt trời. Lời vua viết trong đoạn 3 từ câu 1-8, "Phàm sự gì có thì tiết; mọi việc dưới trời có kỳ định. Có kỳ sanh ra, và có kỳ chết; có kỳ trồng, và có kỳ nhổ vật đã trồng; có kỳ giết, và và có kỳ chữa lành; có kỳ phá dỡ, và có kỳ xây cất; có kỳ khóc, và có kỳ cười; có kỳ than vãn, và có kỳ nhảy múa; có kỳ ném đá, và có kỳ nhóm đá lại; có kỳ ôm ấp, và có kỳ ruồng rẫy; có kỳ tìm, và có kỳ mất; có kỳ giữ lấy, và có kỳ ném bỏ; có kỳ xé rách, và có kỳ may lại; có kỳ nín lặng, và có kỳ nói ra; có kỳ yêu, có kỳ ghét; có kỳ chiến tranh, và có kỳ hòa bình".
Chỉ trong 8 câu ngắn ngủi, vua Sô-lô-môn đề cập đến 14 thì tiết, kỳ định khác nhau. Đây là những thời gian hoàn toàn đối nghịch, tương phản nhau, như sinh và tử, giết hại và chữa lành, phá dỡ và xây cất, hay chiến tranh và hòa bình. Dù đây không phải là một danh sách hoàn toàn đầy đủ nhưng nó hết sức quan trọng và tiêu biểu cho các thời điểm khác nhau trong đời sống chúng ta. Không ai sống trong đời lại không một lần kinh nghiệm điều Sô-lô-môn đã viết. Vua không cố vấn chúng ta trong cách thức tìm chọn thời gian nào đúng đắn, thích hợp. Vua chỉ quan sát rằng trong cuộc sống, chắc chắn chúng ta sẽ phải trải qua những thời điểm này.
Nếu có sự lựa chọn, hầu hết tất cả chúng ta đều chọn cho mình một bên của thời điểm, của kỳ định. Giữa sự sống và sự chết, dĩ nhiên chúng ta thích chọn sự sống. Giữa giết hại và chữa lành, chúng ta sẽ chọn chữa lành. Giữa phá dỡ và xây cất, chúng ta chọn xây cất. Ai lại không muốn chọn tiếng cười để thay cho tiếng khóc. Giữa than vãn và nhảy múa, dĩ nhiên ta thích nhảy múa, vui mừng. Giữa yêu thương và thù ghét, có ai lại không muốn được yêu thương. Và dĩ nhiên giữa chiến tranh và hòa bình, mọi người đều ao ước hòa bình.
Tất cả chúng ta đều ao ước được chọn lựa, sinh sống trong thời điểm này hơn là thời điểm khác. Tuy nhiên không ai có thể sống như chỉ có một thời điểm, một kỳ định trong cuộc sống dưới ánh mặt trời. Tất cả chúng ta đều yêu chuộng cuộc sống, hòa bình, tiếng cười, nhảy múa, tình yêu, và sự ôm ấp. Thế nhưng, mọi người rồi sẽ kinh nghiệm sự chết, chiến tranh, than khóc, than vãn, thù ghét. Là tất cả những điều trái lại điều mà con tim chúng ta thầm ước nguyện. Không ai dự tính cho những thời điểm này xảy ra nhưng chúng vẫn xảy ra, ngoài dự tính, ngoài ý định, ngoài khả năng kiểm soát của tôi và qv.
Vua Sô-lô-môn muốn nhắc tất cả chúng ta rằng thời gian và những kỳ định trong cuộc sống nằm trong quyền quyết định, kiểm soát của Đức Chúa Trời, chứ không tùy thuộc vào con người. Chúng ta có những mơ ước, muốn thế này thế nọ, nhưng không ai có thể định chắc cho mình khi nào điều đó sẽ xảy ra hay sẽ xảy ra thế nào. Bao nhiêu lần chúng ta dự tính một đàng, nhưng khi sự việc xảy ra lại hoàn toàn trái với ý định của mình.
Khi còn trẻ chúng ta có thể khăng khăng, cả quyết rằng thời điểm này, định kỳ nọ tốt hơn, đúng hơn, phải hơn. Nhưng đến khi lớn tuổi chúng ta hiểu được nhiều điều mà trước đây chưa hiểu. Chúng ta ý thức rằng lắm khi cả hai thái cực đều có mục đích, ý nghĩa, giá trị riêng của nó. Một cuộc đời chỉ kinh nghiệm một cực đoan của những định kỳ mà Sô-lô-môn đã ghi lại thì hoặc sẽ trở nên nông cạn hoặc sẽ trở nên cay đắng.
Nếu cuộc sống lúc nào cũng dư dật, bình lặng, không bao giờ biết khổ cực, mất mát thì con người cũng sẽ trở nên yếu đuối trước khó khăn, thử thách, sẽ hời hợt, dững dưng trước nỗi khổ của người chung quanh. Nhưng nếu đời sống chỉ toàn những mất mát, xung đột, tranh chấp, nếu phải sống triền miên trong chiến tranh thì hiếm ai có thể giữ được lòng nhân từ, sự quan tâm đến những người chung quanh họ.
Trẻ em sung sướng quá dễ sinh ra lười biếng, ỷ lại nhưng khổ quá sẽ sinh ra bất mãn, thù ghét đời và người. Người vợ, người mẹ mà phải sống âm thầm, nín lặng trước những ngược đãi, hành hung của chồng con mãi rồi trong lòng rồi sẽ sinh ra cay đắng, oán hờn. Thế nhưng cũng không ai muốn nghe một người nói hoài không dứt. Trong các xứ nghèo khó, hay chiến tranh, chúng ta thấy những đứa bé gái tuổi 10, 12 ẳm em mình, lo lắng, chăm sóc cho em như một người mẹ trong gia đình. Sự khổ cực, hoàn cảnh thiếu thốn khiến cho em trưởng thành trước tuổi. So lại với trẻ em sống tại xứ này, bao nhiêu trẻ em trong lứa tuổi đó có thể chăm sóc cho chính mình, huống chi cho các em của mình.
Chỉ khi ý thức và chấp nhận lời của Sô-lô-môn rằng "Phàm sự gì có thì tiết; mọi việc dưới trời có kỳ định", thì chúng ta mới có thể thay đổi để trưởng thành và trở nên chín chắn. Chúng ta sẽ trở nên thông cảm hơn, mềm mại hơn, nhân từ hơn, hiểu biết hơn sau khi đã khi trãi qua các thì tiết và định kỳ vua viết, lúc sinh, lúc tử; lúc gieo, lúc gặt; lúc giết hại, lúc chữa lành; lúc phá, lúc dựng; lúc khóc, lúc khóc, lúc cười; lúc ôm ấp, lúc ruồng rẫy; lúc đánh mất, lúc tìm được; lúc gìn giữ, lúc loại bỏ; lúc xé, lúc vá; lúc câm nín, lúc lên tiếng; lúc yêu, lúc ghét; lúc chiến tranh, lúc hòa bình.
Kinh nghiệm đó khiến cũng chúng ta khiêm nhường hơn. Nhắc chúng ta rằng tiếng cười, sự ôm ấp, cuộc sống, hòa bình, sự trù phú không phải là vĩnh viễn nhưng những điều này có thể mất bất cứ lúc nào. Thay vào đó là tiếng khóc, sự chết, chiến tranh, mất mát. Những kỳ định này cũng dạy chúng ta rằng Thượng Đế, Đức Chúa Trời, chớ không phải loài người là Đấng Chủ tể, Đấng kiểm soát thời gian và mọi định kỳ trong cuộc sống. Người đã sống qua những thời điểm khác nhau biết quý trọng những gì mình đang có và bớt phàn nàn về những gì chưa có hay không có.
Một ông lão sống với người con trai trên đỉnh của một ngọn đồi. Hai cha con có một con ngựa để chở những vật thực đem bán và để di chuyển đến làng gần bên. Một ngày bỗng nhiên con ngựa quý giá đó của cha con lại bỏ đi đâu không biết. Tìm hoài cũng không ra. Những người bạn và hàng xóm đến an ủi hai cha con về con ngựa lạc mất. Ông lão cám ơn nhưng hỏi lại, "Làm sao quý vị biết rằng đây là điều rũi?" Không lâu sau đó, một ngày thình lình con ngựa trở về. Không chỉ một mình nó mà với nhiều con ngựa hoang khác. Lần này những người bạn và hàng xóm đến để chúc mừng cho hai cha con về bầy ngựa mới. Ông lão cảm ơn nhưng hỏi lại, "Làm sao quý vị biết rằng đây là điều may?" Rồi người con trai của ông thử một con ngựa rừng, té xuống và gẫy chân sinh tàn tật. Bạn và hàng xóm lại đến để chia buồn với ông lão về sự tật nguyền của người con. Ông lão cảm ơn nhưng rồi như những lần trước vặn hỏi, "Làm sao quý vị biết rằng đây là điều rũi?" Sau đó chiến tranh xảy ra, tất cả trai tráng trong làng gồm cả con cháu các bạn và hàng xóm của ông lão phải nhập ngũ. Người con trai của ông được miễn dịch vì cái chân tàn tật của anh.
Tất cả chúng ta đều bị giới hạn bởi thời gian. Chúng ta chỉ biết về quá khứ và thấy được hiện tại. Không một ai biết trước tương lai, ngoại trừ Đấng tạo ra thời gian, kỳ định. Chúng ta đánh giá mỗi sự việc, biến cố xảy ra trong đời sống theo cái nhìn hữu hạn của hiện tại. Nhưng vua Sô-lô-môn trong cuộc hành trình đi tìm mục đích, ý nghĩa cho đời ý thức được một điều vô cùng quan trọng và đã ghi lại trong sách Truyền Đạo đoạn 3 câu 11, "Phàm vật Đức Chúa Trời đã làm nên đều là tốt lành trong thời nó. Lại, Ngài khiến cho sự đời đời ở nơi lòng loài người; dầu vậy, công việc Đức Chúa Trời làm từ ban đầu đến cuối cùng, người không thể hiểu được".
Khi ý thức rằng mọi sự việc đều có thì tiết, có kỳ định, chúng ta sẽ biết kiên nhẫn chờ đợi, chịu đựng và hơn hết tin cậy vào Đức Chúa Trời. Kinh Thánh cũng nhắc dạy rằng, "Sự khóc lóc đến trọ ban đêm, nhưng buổi sáng bèn có sự vui mừng". Từ đến trọ trong câu Kinh Thánh hết sức ý nghĩa vì nó hàm ý rằng sự than khóc chỉ tạm thời. Khi buổi sáng đến thì sự vui mừng sẽ trở lại. Một số qv có thể đang trải qua những thử thách, khó khăn, đau buồn, mất mát. Một số khác có thể đang trải qua sự than khóc, thù ghét, oán hận, chiến tranh. Hay có thể những gì qv đã dày công xây dựng đang bị phá hủy, vất bỏ, ruồng rẫy. Nỗi đau thương, sự mất mát của qv có thể rất lớn, tưởng như không có gì trong cuộc đời này có thể hoàn trả hay bồi đấp lại. Xin hãy nhớ lại lời của Sô-lô-môn về các kỳ định trong đời sống. Và cũng xin nhớ về lời viết của thánh đồ Phao Lô trong sách Rô-ma 8:28, "Vả, chúng ta biết rằng mọi sự hiệp lại làm ích cho kẻ yêu mến Đức Chúa Trời, tức là cho kẻ được gọi theo ý muốn Ngài đã định".
Đức Chúa Trời là Đấng sáng tạo và thiết lập thời gian, kỳ định cho đời sống mỗi người. Mỗi thì tiết, kỳ định đều có mục đích, giá trị và ý nghĩa cho những người hết lòng đặt trọn niềm tin nơi Thiên Chúa. Chính Chúa sẽ làm mọi điều tốt đẹp trong thời điểm đã định trước bởi Ngài. Đây là một hy vọng rất lớn để qv có thể trông cậy.
Hồi ký của Sô-lô-môn hay sách Truyền Đạo là một quyển sách dù xưa nhưng hết sức thực tế để giúp chúng ta suy nghĩ về cuộc sống dưới trời này. Trong cuộc sống tất bật hiện tại hiếm khi chúng ta có cơ hội để dừng lại lắng nghe kinh nghiệm của người từng trải. Đến cuối quyển hồi ký, vua Sô-lô-môn có lời khuyên nhắc đọc giả: " Hãy suy tưởng đến Đấng Tạo Hóa khi còn trong tuổi thanh xuân, Trước khi những ngày hoạn nạn chưa đến, Trước những năm mà con không còn thấy vui thỏa nữa" (12:1-BDM). Một lời khuyên khôn ngoan của một người từng trải, đáng để chúng ta ghi nhớ và làm theo.
Hạnh phúc đến khi chúng ta biết cám ơn Thượng Đế vì những gì mình đang có thay vì nuối tiếc, cay đắng về những gì không có. Khi chúng ta ý thức rằng suối mơ hay thiên thai khác với thực tế của cuộc sống dưới trời này. Quan trọng hơn hết khi chúng ta dù sống dưới trời vẫn ngước mắt lên trời để nhận sự trợ giúp, nhận ý nghĩa từ Đấng Sáng Tạo chúng ta. Như một tác giả trong Kinh Thánh đã viết: "Tôi ngước mắt lên trên núi: sự tiếp trợ tôi đến từ đâu? Sự tiếp trợ tôi đến từ Đức Chúa Trời, là Đấng đã dựng nên trời và đất" (TT 121:1).