Ai Yêu Được Kẻ Thù Mình?
Các ngươi có nghe lời phán rằng: Hăy yêu người lân cận, và hăy ghét kẻ thù nghịch mình. Song ta nói cùng các ngươi rằng: Hăy yêu kẻ thù nghịch, và cầu nguyện cho kẻ bắt bớ các ngươi. hầu cho các ngươi được làm con của Cha các ngươi ở trên trời; bởi vì Ngài khiến mặt trời mọc lên soi kẻ dữ cùng kẻ lành, làm mưa cho kẻ công bình cùng kẻ độc ác. Nếu các ngươi yêu những kẻ yêu mình, thì có được thưởng gì đâu? Những kẻ thâu thuế há chẳng làm như vậy sao? Lại nếu các ngươi tiếp đăi anh em mình mà thôi, thì có lạ gì hơn ai? Người ngoại há chẳng làm như vậy sao? Thế thì các ngươi hăy nên trọn vẹn, như Cha các ngươi ở trên trời là trọn vẹn. (5:43-48)
Chúng ta sẽ tiếp tục loạt bài về Bông Trái Thánh Linh, về một trái quan trọng nhất là tình yêu thương, không phải loại tình yêu dựa trên dáng vẽ bên ngoài, sắc đẹp, thông minh, giàu có nhưng tình yêu thương như ĐCJC đã yêu tôi và qv. Một điều cần nhớ là trong Ga-la-ti 5:22-23, Phao-lô dùng từ trái với số ít thay vì các trái, số nhiều. Lý do là vì một trái Thánh Linh gồm 9 tính hạnh như một trái cây có nhiều hương vị khác nhau. Đây là một điều hết sức quan trọng bởi vì tình yêu thương thật sự phải có tất cả những tính hạnh của trái TL. Một trái TL: yêu thương gắn liền với hy vọng, với bình an, với nhịn nhục, với nhân từ, hiền hòa, trung tín, mềm mại, tiết độ. Ai nói yêu thương nhưng không có những tính hạnh khác của trái TL thì có thật yêu thương không?
Ai muốn có một người yêu nói năng nhỏ nhẹ, hiền lành, chậm nóng giận nhưng không biết tiết độ, tự chủ? Hiền lắm nhưng có bao nhiêu tiền sài hết, có thì giờ thì vào sòng bạc, bỏ mặc vợ con. Thương hết sức, khi thua hết tiền thì về nhà hôn vợ, ẳm con. Hiền nhưng không tiết độ, tự chủ, có tiền thì đi nhậu với bè bạn, khi về say rồi hát cho vợ con.
Trong vài tháng qua chúng ta đã học về tình yêu của ĐCJC dành cho các môn đồ thể hiện trong buổi ăn cuối trên phòng cao: yêu thương cho đến phút cuối cùng; yêu thương bày tỏ qua sự phục vụ, việc rửa chân; yêu thương thể hiện qua sự nhường nhịn dù có khi thiệt thoài, thậm chí thua thiệt, mất mát. Và trong tháng qua chúng ta đã đọc qua 3 câu chuyện ngụ ngôn ĐCJC kể trong Lu-ca 15 để nói về tình yêu thương vô điều kiện cho những người lạc lối để giúp ăn năn, qua về cùng Chúa.
Sáng nay chúng ta đọc đến cốt lủy của BGTN và của cả đạo ĐCT trong đoạn KT này. Ý chính yếu của đoạn là tình yêu Cơ Đốc, một tình yêu nếu để tự nhiên không thể nào có được trong cuộc sống trên đất này. Đây là tình yêu chỉ có ĐCT qua ĐTL của Ngài mới có thể ban cho người tin Chúa. Chúng ta sẽ tìm hiểu đoạn KT này qua ba phần: 1) Những lời dạy mà dân chúng đã nghe trước BGTN, 2) Lời dạy của ĐCJC, 3) Điều Ngài muốn chúng ta làm
CÁC NGƯƠI CÓ NGHE
ĐCJC bắt đầu với lời “Các ngươi có nghe lời phán rằng: Hãy yêu người lân cận, và hãy ghét kẻ thù nghịch mình.” Điều gì đoàn dân và các môn đồ đã nghe về thái độ, tình cảm đối với người lân cận và đối với kẻ thù? Và họ nghe từ ai? Họ nghe từ gia đình, từ người thân quen, tín cẩn và từ các thầy dạy về luật pháp Mô-se. Điều họ thường nghe là yêu người lân cận và ghét kẻ thù nghịch. Hai điều này hợp lý và phản ánh tình cảm tự nhiên nhất của con người. Đối với những người quen thuộc, người có quan hệ tốt đẹp, gần gũi, bè bạn, người trong gia đình thì tình cảm tự nhiên chúng ta có là lòng thương mến. Đối với những người gây trở ngại, khó khăn, phiền phức, tai hại cho mình thì tự nhiên chúng ta có lòng giận ghét, thù hận. Nếu có thể phân loại thì chắc chúng ta có thể chia các quan hệ trong cuộc sống này làm 3 loại người: 1) Người mình có tình cảm và thương mến, 2) Người không hề quen biết, cũng không muốn có quan hệ, và 3) Người thù nghịch cùng mình.
Nhưng có thật KT CU chỉ dạy cho người đọc về 2 quan hệ với người lân cận và kẻ thù nghịch hay không? Hay đây chỉ là những suy nghĩ theo sự diễn dịch hay ý riêng tư của cả người dạy và người nghe? Tôi thường có một trò chơi gọi là the whisper game (trò chơi thầm thì). Một câu chuyện ngắn gồm chỉ vài chi tiết sẽ được nhắn nhỏ vào tai của một người. Sau khi nghe câu chuyện người đó rồi sẽ nhắn nhỏ vào tai của người bên cạnh để kể lại. Câu chuyện đi từ người này đến người kia. Hễ số người nghe câu chuyện càng đông thì cuối cùng câu chuyện trở lại với người kể đầu tiên sẽ bị thay đổi cách rất buồn cười. Một con vịt có thể biến thành con ngổng hay chim đổi thành ếch. Chi tiết thay đổi, không còn hoàn toàn chính xác như lúc đầu tiên. Có người thêm vào, có người lấy bớt ra, có người trộn hai ba chi tiết thành một. Có người lơ đảng khi nghe nên thiếu chi tiết hay hiểu nhầm. Lại có người chủ ý thêm mắm thêm muối vào cho câu chuyện trở nên hấp dẫn hơn.
Lời dạy của ĐCT ghi lại trong KT CU cho dân sự Ngài về cách đối xử với kẻ thù theo thời gian, theo người dạy, theo người nghe thay đổi. Thay đổi đến nổi không còn nhận diện ra được nữa. Cám ơn Chúa chúng ta có KT CU nên hãy đọc xem lời Chúa dạy thế nào.
Chúng ta sẽ đọc trong Lê-vi-ký 19:13-18. … Ngươi chớ giữ mãi sự ghen ghét anh chị em ngươi trong lòng. Ngươi hãy mạnh dạn giúp người lân cận mình sớm nhận biết sai lầm của họ, nếu không ngươi sẽ mang lấy mặc cảm tội lỗi khi người ấy bị đoán phạt. 18 Ngươi chớ báo thù hay giữ lòng ghim gút nghịch lại người nào trong dân ngươi, nhưng phải thương người khác như mình. Ta là CHÚA.
. ĐCT dạy phải yêu thương kẻ lân cận mình như gì? Như chính mình. Đây là một câu hỏi dễ biết câu trả lời bởi vì lời dạy rất rõ. Người ta sẽ hỏi ai là kẻ lân cận mình? Chúng ta nhớ Lu-ca 10:29 ghi lại câu hỏi của một thầy dạy luật với ĐCJC về điều này. Vì câu hỏi này nên Chúa kể câu chuyện ngụ ngôn của người Sa-ma-ri. Vậy người lân cận không phải là chỉ người ở kế bên mình, người ngồi kế bên mỗi Chúa nhật trong nhà thờ, nhưng là những người bị nạn, cần được giúp đỡ dù xa lạ chưa hề biết trước, dù là người có khác màu da, chủng tộc, thậm chí là người khác tôn giáo. Người lân cận cũng là người giúp đỡ mình, làm ơn cho mình trong lúc khó khăn, hoạn nạn.
Nhưng chúng ta hỏi CU có dạy rõ về người lân cận không? Hãy đọc Lê-vi-ký 19:33-34: Khi kẻ khách nào kiều ngụ trong xứ các ngươi, thì chớ hà hiếp người. Kẻ khách kiều ngụ giữa các ngươi sẽ kể như kẻ đă sanh đẻ giữa các ngươi; hăy thương yêu người như mình, vì các ngươi đă làm khách kiều ngụ trong xứ Ê-díp-tô: Ta là Giê-hô-va, Đức Chúa Trời của các ngươi. Và trong Xuất 12:49 viết Cũng đồng một luật cho người sanh trong xứ cùng khách ngoại bang nào đến kiều ngụ giữa các ngươi.
Vậy có rất nhiều thay đổi, thêm bớt về lời dạy đối với người lân cận. Còn với kẻ thù thì sao?
Nhược bằng ngươi gặp bò hay lừa của kẻ thù nghịch mình đi lạc thì buộc phải đem về cho họ. Ngộ ngươi thấy lừa của kẻ ghét mình bị chở nặng phải quị, chớ khá bỏ ngơ, phải cứu nó cho được nhẹ. (Xuất 23:5) Lời dạy này giống y như lời dạy về cách đối xử với người anh em mình trong PT 22:1: Nếu ngươi thấy bò hay là chiên của anh em mình bị lạc, thì chớ làm bộ chẳng thấy, phải dẫn nó về cho anh em mình. Hay lời dạy về cách đối xử với kẻ thù theo CN 25:21 mà Phao-lô đã dùng để dạy cho HT Rô-ma Nếu kẻ thù nghịch con có đói, hăy cho nó ăn; Nếu có khát, hăy cho nó uống.
KT CU dạy phải hành động, đối xử với kẻ thù nghịch cách tử tế.
LỜI DẠY CỦA CHÚA
Song ta nói cùng các ngươi rằng: Hăy yêu kẻ thù nghịch, và cầu nguyện cho kẻ bắt bớ các ngươi.
Người Ái nhĩ lan (Irish) có lời cầu nguyện như sau: Xin cho những kẻ yêu thương chúng con, yêu thương chúng con; và với những kẻ không yêu thương chúng ta, xin Chúa thay đổi lòng họ; và nếu Chúa không thay đổi lòng họ, xin Ngài hãy bẻ chân họ để chúng con biết và nhận ra họ khi thấy họ đi què quặt.
Một tác giả viết Yêu qua hành động khó vạn lần yêu qua giấc mơ (Love in action is much more terrible than love in dreams – Dostoyevsky). Chúng ta cũng có thể nói cách chắc chắn: Yêu qua lời nói dễ biết bao lần hơn là yêu qua hành động. Trước khi nói về hành động chúng ta cần hiểu và phân biệt rõ 4 từ khác nhau về sự yêu thương trong ngôn ngữ Hy lạp của TU:
Storge – nói về tình yêu thương trong gia đình của cha mẹ với con cái, con cái với cha mẹ.
Eros – nói về tình cảm luyến ái, yêu thương nam nữ đầy sự đam mê, khao khát cả về tình cảm lẫn thể xác, tình dục (erotic). Từ này không nhất thiết là xấu nhưng vì thường dùng cho thể xác nên hàm một ý không tinh sạch. TU không hề có từ này.
Philia – nói về tình cảm nồng nhiệt, tốt nhất trong tiếng Hy-lạp về tình yêu thương. Đây là tình yêu thương thật sự, chân thành. Từ đó Anh ngữ có các từ philadelphia (tình huynh đệ), philantrophy (tình yêu thương người đồng loại).
Agape – đây là từ ĐCJC dùng trong câu KT này. Đây cũng là từ TU dùng khi nói về tình yêu thương của ĐCT cho loài người Vì ĐCT yêu thương thế gian…
Trong lần gặp Phie-rơ trên bải biển sau khi Chúa Jêsus sống lại, Ngài hỏi ông 3 lần có yêu Ta chăng? Hai lần đầu Chúa dùng từ agapa, Phi-e-rơ trả lời Chúa biết con yêu (phileo) Chúa. Agape là tình yêu thương từ ĐCT, là tình yêu thương không điều kiện cho dù đối tượng có khó yêu, như ĐCT yêu thương chúng ta. Đây là tình yêu không dựa vào cảm xúc nhưng vào lý trí và quyết tâm.
Chúa Jêsus không dạy chúng ta yêu kẻ thù mình với xúc cảm như trong tình cảm gia đình, tình yêu dành cho người mình thương mến, gần gủi nhất. Chúng ta có cảm xúc yêu mến, nồng thắm, gắn bó với bè bạn, người thân yêu (dù không phải lúc nào cũng được vậy). Vì vậy tình yêu thương đến cách tự nhiên, dễ dàng, không gắn gượng. Nhưng dù không có xúc cảm đó thì chúng ta vẫn có thể yêu người thù nghịch cùng mình. Tình yêu này chắc chắn sẽ không đến một cách tự nhiên, dễ dàng.
Thế nào là yêu kẻ thù nghịch cùng mình?
Làm điều đúng, điều phải, điều tử tế, điều nhân hậu cho dù lòng không muốn, không có cảm xúc.
Là tiếp đãi, đối xử với họ như với mọi người, thậm chí như anh em mình, như lời ĐCJC dạy dù lòng bảo rằng nên từ khước, né tránh, xa lánh.
Là để cho lý trí và quyết tâm làm chủ mình để làm theo những lời dạy KT cho dù cảm xúc có thể hoàn toàn trái lại.
Là lắng nghe tiếng của ĐTL qua lời KT thay vì lắng nghe lòng thù hận, tình cảm sôi sục vì giận ghét, hay tiếng khuyên bảo trái lại với lời KT của người chung quanh.
Năm 1971 trường đại học Stanford có một cuộc thí nghiệm mà mãi đến hôm nay vẫn còn được nhắc đến. Cuộc thí nghiệm này chỉ xảy ra trong 6 ngày từ 14-20 tháng 08, 1971 bởi một giáo sư tâm lý của trường. 12 sinh viên được chọn ra từ 75 ứng viên để làm tù nhân trong một tù giả dưới basement của building thuộc khoa tâm lý gia. 12 sinh viên khác cũng được chọn ra trong số 75 ứng viên để làm người coi tù nhân. Kết quả là 12 sinh viên làm người coi ngục đối xử ngày càng tàn ác với 12 người làm tù nhân. Bắt đầu chỉ chửi rủa, mạ lỵ, rồi đến hành hạ, rồi cả đến việc đánh đập, tra tấn thật sự. Những người cai tù với thời gian thật sự xem thường, khinh bỉ, và trở nên bạo động cùng những người tù nhân. Đầu tiên họ còn có nhận thức rằng đây là một thí nghiệm nhưng rồi không lâu việc đóng kịch trở nên một tình cảm thù hằn thật sự giữa người cai tù và người tù. Sau cuộc thí nghiệm này còn có hai thí nghiệm giống như vậy bởi đài BBC Anh Quốc vào 2002 và bởi các học sinh trung học tại Texas vào tháng 04, 2007. Cả hai thí nghiệm này đều có cùng một kết luận là với thời gian người coi tù sẽ trở nên bạo động hơn và hai nhóm ngày càng thù ghét nhau hơn. Cảm xúc đóng kịch từ đầu rồi trở nên cảm xúc thật sự của cả hai nhóm.
Nếu chúng ta tiếp tục để tình cảm tiêu cực, để lòng thù hận chủ động thì theo thời gian sự thù hận với người ngày càng gia tăng. Hễ càng đối xử xấu với kẻ thù nghịch cùng mình bao nhiêu thì tình cảm thù ghét của mình cũng sẽ tăng lên bấy nhiêu. Nhưng nếu chúng ta chủ động để khắc phục cảm xúc tiêu cực, khắc phục sự thù hận, để dù không muốn, thậm chí thấy ngượng ngập, giả tạo, vẫn tiếp tục đối xử tử tế như mọi người thì theo thời gian sự thù ghét sẽ giảm xuống, thay đổi. Hễ càng độc ác bao nhiêu thì càng trở nên thù hận bấy nhiêu; và rồi hễ càng thù hận bao nhiêu thì ngày càng độc ác hơn bấy nhiêu. Đây là một chu kỳ không dứt của sự trả thù mà nạn nhân đầu tiên và hai lần là chính tôi.
[Câu chuyện Romeo & Juliet của Shakespeare. Hai người thuộc hai dòng tộc, gia đình Montague & Capulet. Họ yêu nhau muốn sống đời với nhau nhưng vì sự thù hận giữa hai dòng tộc, hai gia đình mà cuối cùng cả hai đều tự kết liễu cuộc đời. ]
Một tác giả viết những lời hết sức ý nghĩa sau đây: Thiện và ác đều tăng theo mức lũy thừa. Chính vì vậy mỗi quyết định nhỏ tôi và bạn chọn mỗi ngày có một tầm quan trọng vô tưởng. Hành động tử tế nhỏ nhất hôm nay là nắm bắt của một điểm chiến lược mà chỉ vài tháng sau đó có thể đem đến những chiến thắng mà bạn không bao giờ mơ đến.
ĐIỀU CHÚA MUỐN CHÚNG TA LÀM
Bài học gì chúng ta có thể rút ra được từ đoạn KT này? Một số có thể nghĩ rằng đây chỉ là những lời lý thuyết, không thực tế, lời vàng ngọc nhưng lơ lửng trên không trung chớ không chạm chân vào mặt đất. Có thể số khác nghĩ rằng chỉ có những người thánh mới có thể thực hiện. Chúng ta cần xác nhận rõ rằng những lời dạy này không chỉ để nghe, để biết, để hiểu, nhưng chủ yếu để làm theo.
Chúng ta có thể làm gì? Chúa muốn tôi và quí vị làm gì với lời dạy này?
Khi cảm xúc giận ghét, thù hằn trở lại hay tăng lên chúng ta hãy nghĩ về sự thương xót và tình yêu thương không điều kiện mà Chúa đối với chính tôi và với kẻ thù tôi. Cả hai vẫn còn sống chung dưới bầu trời, không khí Chúa ban; cả hai vẫn được nhận sự thương xót của Chúa. Hãy dừng lại, thú nhận cùng Chúa cảm xúc này và xin ĐTL kềm chế và lấy đi cảm xúc thù hằn đó. Xin Chúa giúp để có thể cầu nguyện cho kẻ thù mình.
Dù cảm xúc thù hằn, căm giận vẫn còn đó nhưng quyết định vẫn sẽ làm theo lời dạy KT, sẽ đối xử tử tế, tránh nói xấu, tìm cách trả thù. Thay vì để cảm xúc làm chủ, hãy tập thói quen qua hành động đúng. Không chỉ một lần để bảo là xong nhưng cứ tiếp tục làm điều đúng.
Chủ động giải hòa. Đừng để cơn giận kéo dài. Nếu không thể giải hòa, tiếp tục làm điều phải điều đúng với kẻ nghịch cùng mình.
Một câu chuyện có thật kể về một người đàn ông lái xe đi làm. Trên đường ông vừa cạo râu (đâu khác gì nói chuyện điện thoại cầm tay hay text!) vừa nghe radio. Thình lình người ta thấy ông chụp tay lên cổ rồi ấp mặt trên tay lái. Xe lạc bánh rớt xuống ống cống. Người lái chết và xe bị dập nát. Khi xét nghiệm xác người chết bác sĩ để ý đến một mủi kim của con ong gần lỗ tai người chết. Có lẽ một con ong đã bay từ băng phía sau xe và chích vào phần cạnh lỗ tai khiến ông quá đau đớn để nổi phải ngả gục trên tay cầm. Thường thì một đứa trẻ cũng có thể đập chết con ong nhỏ nhưng khi đâm chích vào phần nhạy cảm của thân thể thì sẽ gây thương tổn hết sức trầm trọng, thậm chí gây ra sự chết.
Lòng hận thù cũng như kim chích của ong nhỏ nơi chổ độc hại nhất trong thân thể. Kim chích nhỏ bé đó có thể sẽ giết chúng ta lúc bất ngờ nhất. Lời dạy này của ĐCJC về cách đối xử với kẻ thù, về tình yêu thương agapa với kẻ thù nhằm đem lại ích lợi trước hết cho chính người nghe, không, cho người làm theo lời dạy.